Besin Zinciri ve Ekosistem
Ot, tavşan, tilki — bir dengenin matematiği
Özet
Bir ekosistem avcı-av ilişkisiyle dengelenir. Av artarsa avcı artar; avcı çoğalırsa av azalır → avcı da azalır → av geri döner. Bu döngü Lotka-Volterra denklemleriyle matematiksel olarak modellenir. Slider'larla parametreleri değiştir, ekosistemin nasıl salınıma girdiğini gör.
Detay
20. yüzyıl başında Alfred Lotka ve Vito Volterra bağımsız olarak basit bir model önerdiler: av popülasyonu doğal olarak büyürken avcı tarafından azaltılır; avcı popülasyonu avı yiyerek artar ama av yokken doğal olarak ölür. Bu basit etkileşim periyodik salınımlarla sonuçlanır. Model gerçek ekosistemlerde tam olarak gözlemlenmese de Hudson Bay Şirketi'nin 19. yüzyıl tilki-tavşan kürk kayıtları neredeyse mükemmel sinüsoidal döngü gösterir. Üç katmanlı modelde (ot → tavşan → tilki) ot sınırsız büyümediği için taşıma kapasitesi K eklenir; sonuçlar daha karmaşık ama görsel olarak hâlâ açıktır. Avcıyı çıkarırsanız (yüksek ölüm oranı) av patlaması olur, ot tükenir, av çöker — denge bozulduğunda zincir kırılır.
Besin Zinciri ve Ekosistem Değerlendirmesi
Bu içeriği nasıl buldunuz? Yıldızlara tıklayarak puanınızı bırakabilirsiniz.
Yorum ve Değerlendirme Yap
Yorum yazmak ve puan vermek için giriş yapın. Üyelik ücretsizdir.